Tóm tắt 30 giây

  • Xuất khẩu sầu riêng tăng từ 116 triệu USD năm 2020 lên 3,3 tỷ USD năm 2024; Trung Quốc chiếm khoảng 97%.
  • Năm 2025, xuất khẩu sầu riêng ước đạt gần 4 tỷ USD, chiếm gần 50% kim ngạch xuất khẩu rau quả cả nước.
  • VKIST đề xuất kiểm soát cadimi từ vùng trồng bằng chọn đất, cải tạo đất với biochar và vôi, giám sát dư lượng định kỳ.
  • Vỏ sầu riêng có thể chuyển thành than hoạt tính, phân hữu cơ ủ 2-4 tuần hoặc biochar.

Sầu riêng tăng trưởng nhanh nhưng chuẩn thị trường ngày càng cao

Theo PGS.TS. Vũ Đức Lợi, Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST), xuất khẩu sầu riêng Việt Nam tăng từ 116 triệu USD năm 2020 lên 3,3 tỷ USD năm 2024, gấp khoảng 28 lần, trong đó Trung Quốc chiếm khoảng 97% kim ngạch. Năm 2025, xuất khẩu ước đạt gần 4 tỷ USD, chiếm gần 50% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả cả nước.

Cùng với tăng trưởng, sầu riêng phải đáp ứng yêu cầu khắt khe về chất lượng và an toàn thực phẩm, trong đó kiểm soát hàm lượng cadimi (Cd) trong đất và sản phẩm là vấn đề cần quan tâm. Nội dung được trình bày tại hội thảo do Cục Đổi mới sáng tạo phối hợp Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Vĩnh Long tổ chức ngày 10/11.

Kiểm soát chất lượng ngay từ vùng trồng

VKIST đề xuất giải pháp tổng thể gồm lựa chọn khu vực canh tác có hàm lượng Cd thấp; cải tạo đất bằng biochar và vôi; kiểm soát chất lượng phân bón, nguồn nước đầu vào; chuẩn hóa quy trình dùng phân bón, tưới tiêu và giám sát dư lượng Cd định kỳ.

Công nghệ số cũng được xác định là hướng đi quan trọng: toàn bộ quá trình sản xuất có thể quản lý qua mã QR và công nghệ chuỗi khối (blockchain), gắn với mã số vùng trồng và cơ chế “luồng xanh” xuất khẩu sang Trung Quốc.

Biến vỏ sầu riêng thành sản phẩm có giá trị

Vỏ sầu riêng là phụ phẩm phát sinh khối lượng lớn. VKIST giới thiệu các hướng chuyển hóa: sản xuất than hoạt tính phục vụ xử lý nước và không khí; dùng vi sinh vật ủ thành phân bón hữu cơ trong khoảng 2-4 tuần; nhiệt phân tạo than sinh học (biochar) để cải tạo đất, tăng khả năng giữ nước, dinh dưỡng và góp phần hạn chế tích lũy cadimi trong đất.

Mô hình kinh tế tuần hoàn khép kín

Phân bón hữu cơ và biochar từ vỏ sầu riêng được tái sử dụng trong canh tác để cải tạo đất, nâng cao độ phì nhiêu và hỗ trợ phát triển bền vững vùng trồng. Mô hình giảm áp lực xử lý phụ phẩm, hạn chế lãng phí tài nguyên và chuyển nguồn vốn bị xem là chất thải thành nguồn tài nguyên hữu ích.

Ý nghĩa với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và nhà khoa học Việt Nam

  • Vùng trồng và doanh nghiệp chế biến có thể xem xét kiểm soát chất lượng từ khâu chọn đất, phân bón, nước tưới.
  • Truy xuất nguồn gốc bằng mã QR gắn mã số vùng trồng hỗ trợ đáp ứng yêu cầu thị trường xuất khẩu.
  • Phụ phẩm như vỏ sầu riêng có thể trở thành đầu vào cho phân bón hữu cơ, biochar thay vì là chất thải.

Vì sao phải kiểm soát cadimi trong trồng sầu riêng?

Sầu riêng xuất khẩu phải đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng và an toàn thực phẩm, trong đó có hàm lượng cadimi trong đất và sản phẩm. VKIST đề xuất kiểm soát từ khâu chọn vùng trồng, cải tạo đất, kiểm soát phân bón, nước và giám sát dư lượng định kỳ.

Vỏ sầu riêng có thể tận dụng làm gì?

Theo VKIST, vỏ sầu riêng có thể chuyển thành than hoạt tính phục vụ xử lý nước và không khí, ủ vi sinh thành phân bón hữu cơ trong khoảng 2-4 tuần, hoặc nhiệt phân thành biochar để cải tạo đất, giữ nước và dinh dưỡng.

Công nghệ số hỗ trợ truy xuất nguồn gốc sầu riêng như thế nào?

Quá trình sản xuất có thể được quản lý qua mã QR và công nghệ blockchain, gắn với mã số vùng trồng và cơ chế “luồng xanh” xuất khẩu sang Trung Quốc, giúp minh bạch thông tin từ vùng trồng đến thị trường.

Nguồn: Tổng hợp từ Cổng Thông tin điện tử Bộ Khoa học và Công nghệ (đăng ngày 12/11/2026)