Một công trình về triết học, con người và xã hội vừa được Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước xem xét đề nghị Giải thưởng Nhà nước về KH&CN đợt 7, với luận điểm: tri thức chỉ tạo sức mạnh khi các ngành được kết nối.

Tóm tắt 30 giây

  • Công trình "Một số vấn đề về Triết học – Con người – Xã hội" của GS.TS.NGND Nguyễn Trọng Chuẩn, xuất bản năm 2002.
  • Công trình được Hội đồng chuyên ngành xem xét để đề nghị xét tặng Giải thưởng Nhà nước về KH&CN đợt 7.
  • Các vấn đề như bảo vệ môi trường, lương thực, năng lượng cần phối hợp khoa học tự nhiên, xã hội và kỹ thuật.
  • Liên ngành thực chất là xác định mối liên hệ giữa các lĩnh vực và tổ chức phối hợp để cùng giải quyết một vấn đề.

Công trình được đề nghị xét Giải thưởng Nhà nước

Theo Trung tâm Truyền thông KH&CN, công trình của GS.TS.NGND Nguyễn Trọng Chuẩn, xuất bản năm 2002 tại Nhà xuất bản Khoa học xã hội, vừa được Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước xem xét, đánh giá để đề nghị xét tặng Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ đợt 7. Bài viết tập trung vào các luận điểm của công trình hơn là chi tiết thủ tục xét giải.

Triết học đối thoại với khoa học cụ thể

Theo bài, triết học không tách rời thành tựu của các ngành khoa học. Triết học cần đối thoại với tri thức chuyên ngành, đặc biệt là khoa học tự nhiên như sinh học và hóa học. Vai trò của triết học được nêu là khái quát và định hướng nhận thức, không thay thế các khoa học cụ thể.

Vì sao các bài toán lớn cần nhiều ngành cùng tham gia

Công trình từ năm 1980 đã cho rằng sản xuất và khoa học – kỹ thuật có thể trở nên hỗn độn nếu thiếu quản lý dựa trên khoa học. Các vấn đề như kế hoạch hóa, bảo vệ thiên nhiên và môi trường, lương thực, thực phẩm, năng lượng, nguyên liệu và đánh giá thành tựu kỹ thuật cần được tiếp cận tổng hợp. Bài nêu ví dụ về bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên và năng lượng: các vấn đề này đan xen nhiều khía cạnh, nên một lĩnh vực riêng lẻ khó đưa ra cơ sở đầy đủ.

Bài cũng nêu rằng một giải pháp kỹ thuật có thể giải quyết yêu cầu trước mắt, nhưng để đánh giá đầy đủ tác động và hệ quả xã hội thì cần nhiều lĩnh vực khoa học cùng tham gia.

Liên ngành thực chất là kết nối tri thức

Theo bài, liên ngành không chỉ là tập hợp chuyên gia hay cộng gộp kết quả của từng ngành. Điều quan trọng là xác định mối liên hệ giữa các lĩnh vực và tổ chức phối hợp để cùng giải quyết một vấn đề chung. Bài nhấn mạnh tri thức khoa học chỉ tạo nên sức mạnh tổng hợp khi được kết nối và vận dụng đúng yêu cầu thực tiễn.

Đầu tư nhân lực và đổi mới cách tổ chức nghiên cứu

  • Cần đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao ở nhiều lĩnh vực.
  • Nếu không coi trọng sức mạnh tổng hợp và không tạo điều kiện để đội ngũ nghiên cứu phát huy năng lực, khoa học trong nước sẽ bị hạn chế.
  • Cần tạo môi trường để các ngành phối hợp, chia sẻ phương pháp và kết quả nghiên cứu.

Ý nghĩa với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và nhà khoa học Việt Nam

  • Viện nghiên cứu có thể xem xét thành lập nhóm đề tài đa ngành khi bài toán vượt ra ngoài một lĩnh vực.
  • Doanh nghiệp đặt hàng nghiên cứu nên mô tả rõ bài toán liên quan đến những lĩnh vực nào để tổ chức phối hợp phù hợp.
  • Nhà khoa học trẻ có thể tìm hiểu cách kết nối tri thức giữa khoa học tự nhiên, xã hội và kỹ thuật.

Liên ngành khác gì việc gộp nhiều chuyên gia lại?

Theo bài, liên ngành không chỉ là tập hợp chuyên gia hay cộng gộp kết quả. Điều quan trọng là xác định mối liên hệ giữa các lĩnh vực và tổ chức phối hợp để cùng giải quyết một vấn đề chung.

Vì sao một giải pháp kỹ thuật chưa đủ cho các bài toán lớn?

Giải pháp kỹ thuật có thể giải quyết yêu cầu trước mắt. Tuy nhiên, để đánh giá đầy đủ tác động và hệ quả xã hội, cần nhiều lĩnh vực khoa học cùng tham gia.

Bài viết đề xuất đổi mới gì trong tổ chức nghiên cứu?

Bài đề xuất tạo môi trường để các ngành phối hợp, chia sẻ phương pháp và kết quả, đồng thời phát huy vai trò của nhà khoa học có trình độ ở nhiều lĩnh vực.

Nguồn: Tổng hợp từ Cổng Thông tin điện tử Bộ Khoa học và Công nghệ (đăng ngày 14/11/2026)