Tóm tắt 30 giây

  • Nhiệm vụ phục tráng nguồn gen mơ Hương Tích đã được nghiệm thu cấp thành phố tại Hà Nội.
  • Diện tích mơ Hương Tích hiện chỉ còn khoảng 8-10 ha, phân bố rải rác.
  • Đã giải mã hệ gen lục lạp 157.922 bp và bình tuyển 20 cây đầu dòng.
  • Mô hình thâm canh 3 ha cho năng suất thực thu 5,5-6,3 tấn/ha, tăng 31,2-34,1% so với truyền thống.

Giống mơ đặc sản đứng trước nguy cơ suy thoái

Mơ Hương Tích là giống cây đặc sản gắn với văn hóa lễ hội Chùa Hương và sinh kế người dân địa phương. Do khai thác thiếu bảo tồn, biến đổi khí hậu và sự du nhập giống ngoại lai, diện tích hiện chỉ còn khoảng 8-10 ha, phân bố rải rác. Khảo sát cho thấy quần thể có dấu hiệu lão hóa nghiêm trọng, trong đó 56,8% số cây ở độ tuổi 10-15 năm.

Về nhân giống, các hộ chủ yếu chiết cành (78%), ghép cành chỉ 0,13% do thiếu tổ hợp gốc ghép phù hợp. Tập quán canh tác tự phát, thiếu kỹ thuật đốn tỉa và chưa kiểm soát được ra hoa, đậu quả, sâu bệnh làm giảm năng suất, chất lượng.

Giải mã hệ gen và nhận diện bằng mã vạch ADN

Nhiệm vụ cấp cơ sở “Nghiên cứu bảo tồn và phát triển nguồn gen mơ (prunus sp.) Hương Tích gắn với du lịch sinh thái” do Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội tổ chức nghiệm thu. Kết quả nổi bật là giải mã hoàn chỉnh hệ gen lục lạp kích thước 157.922 bp, xác định loài thuộc Prunus mume.

Nhóm nghiên cứu thiết lập chỉ thị phân tử và mã vạch ADN để phân biệt mơ Hương Tích với các giống mơ Mộc Châu, Song mai, đồng thời bình tuyển 20 cây đầu dòng có năng suất ổn định trên 24,42 kg/cây và độ ngọt (Brix) đạt 11,15%.

Quy trình nhân giống và thâm canh được hoàn thiện

Về nhân giống, phương pháp ghép đoạn cành trên gốc mận vào giữa tháng 9 (ngày 15/9) cho hiệu quả cao nhất; kết hợp chất điều hòa sinh trưởng Atonik, tỷ lệ bật mầm đạt 63,1% và tỷ lệ sống 60%. Nhiệm vụ đã sản xuất 610 cây giống đạt tiêu chuẩn xuất vườn.

Về thâm canh, công thức bón gốc CT3 gồm 20 kg phân hữu cơ, 1,5 kg N, 3,0 kg P2O5 và 1,5 kg K2O/cây/năm, kết hợp phun phân bón lá Kali (K-BO), cho năng suất thực thu 6,1 tấn/ha, độ Brix 11,60%.

Hiệu quả mô hình thâm canh 3 ha

Mô hình quy mô 3 ha với 1.875 cây tại 13 hộ dân cho năng suất thực thu 5,5-6,3 tấn/ha, tăng 31,2-34,1% so với phương pháp truyền thống. Nhóm nghiên cứu cũng nghiên cứu biện pháp điều khiển thời gian ra hoa như khoanh vỏ cành vào đầu đến giữa tháng 10 hoặc phun Ethrel nồng độ 0,5‰. Kết quả mở hướng phát triển nông nghiệp gắn với du lịch sinh thái Chùa Hương.

Ý nghĩa với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và nhà khoa học Việt Nam

  • Viện nghiên cứu có thể tham khảo cách kết hợp sinh học phân tử, mã vạch ADN và kỹ thuật nông học để bảo tồn giống bản địa.
  • Nông hộ, hợp tác xã có thêm quy trình nhân giống, bón phân và điều khiển ra hoa đã được kiểm chứng trên mô hình.
  • Giống đặc sản bản địa có thể gắn với du lịch sinh thái để tạo sinh kế cho địa phương.

Mơ Hương Tích hiện còn bao nhiêu diện tích?

Theo khảo sát được nêu, diện tích mơ Hương Tích hiện chỉ còn khoảng 8-10 ha, phân bố rải rác, và quần thể có dấu hiệu lão hóa nghiêm trọng, trong đó 56,8% số cây ở độ tuổi 10-15 năm.

Nhiệm vụ khoa học đạt kết quả gì với mơ Hương Tích?

Nhiệm vụ giải mã hệ gen lục lạp 157.922 bp, thiết lập mã vạch ADN, bình tuyển 20 cây đầu dòng, xác định quy trình ghép cành, sản xuất 610 cây giống và hoàn thiện kỹ thuật thâm canh.

Thâm canh giúp tăng năng suất mơ Hương Tích bao nhiêu?

Mô hình thâm canh quy mô 3 ha với 1.875 cây tại 13 hộ dân cho năng suất thực thu 5,5-6,3 tấn/ha, tăng 31,2-34,1% so với phương pháp canh tác truyền thống.

Nguồn: Tổng hợp từ Cổng Thông tin điện tử Bộ Khoa học và Công nghệ (đăng ngày 12/11/2026)