Tóm tắt 30 giây

  • Tỷ lệ diện tích ngô biến đổi gen (BĐG) tại Việt Nam tăng từ 1,1% năm 2015 lên khoảng 50% năm 2025.
  • Giai đoạn 2016-2025, năng suất ngô BĐG cao hơn giống truyền thống 15,2-30%, lợi nhuận bổ sung 4,34-7,34 triệu đồng/ha.
  • Điểm nghẽn gồm thủ tục tự công bố sản phẩm chỉnh sửa gen, khảo nghiệm kéo dài và phương pháp đánh giá DUS chưa phù hợp.
  • Luật số 146/2025/QH15 và Nghị định 43/2026/NĐ-CP tạo cơ sở pháp lý phân biệt sinh vật BĐG với sinh vật chỉnh sửa gen.

Hiệu quả của ngô biến đổi gen đã được ghi nhận

Theo Báo Điện tử Chính phủ, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, dịch bệnh và yêu cầu bảo đảm an ninh lương thực gia tăng, công nghệ sinh học, đặc biệt là biến đổi gen và chỉnh sửa gen, đang mở ra hướng phát triển mới cho nông nghiệp.

Tại Việt Nam, sau 10 năm đưa ngô BĐG vào sản xuất thương mại, tỷ lệ diện tích loại cây trồng này tăng từ 1,1% năm 2015 lên khoảng 50% năm 2025. Theo TS. Phùng Danh Huân, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, giai đoạn 2016-2025 năng suất ngô BĐG cao hơn 15,2-30% so với giống truyền thống, mang lại lợi nhuận bổ sung 4,34-7,34 triệu đồng/ha. Tổng lợi ích kinh tế lũy kế ước đạt 319,4-540,5 triệu USD.

Thủ tục với sản phẩm chỉnh sửa gen còn lúng túng

Bà Đào Thu Vinh, Giám đốc CropLife tại Việt Nam, cho biết doanh nghiệp gặp lúng túng với quy trình tự công bố sản phẩm chỉnh sửa gen không chứa ADN ngoại lai: sau khi gửi hồ sơ đến Bộ Nông nghiệp và Môi trường, doanh nghiệp không nhận được văn bản xác nhận hoàn thành thủ tục, gây khó khăn khi đăng ký công nhận giống.

TS. Trần Xuân Định, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Thương mại Giống cây trồng Việt Nam, cho rằng quy trình đánh giá, khảo nghiệm an toàn sinh học và an toàn thực phẩm kéo dài làm tăng chi phí, thời gian thương mại hóa. Một số hướng dẫn chưa đủ cụ thể khiến doanh nghiệp, nhà khoa học mất nhiều thời gian hoàn thiện hồ sơ.

Phương pháp khảo nghiệm cần phù hợp công nghệ mới

TS. Nguyễn Văn Vương, Trưởng phòng Quản lý giống cây trồng (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật), cho rằng phương pháp đánh giá tính khác biệt (DUS) hiện hành có thể chưa phù hợp với cây trồng chỉnh sửa gen, vì một giống chỉ được chỉnh sửa một tính trạng nhưng vẫn giữ nguyên phần lớn nền di truyền ban đầu. Do đó cần nghiên cứu phương pháp khảo nghiệm phù hợp.

Năng lực nghiên cứu trong nước còn hạn chế

GS.TS. Lê Huy Hàm, nguyên Viện trưởng Viện Di truyền Nông nghiệp, cho biết Việt Nam nghiên cứu cây trồng BĐG từ những năm 2000 nhưng đến nay chưa có giống BĐG do các đơn vị trong nước tự nghiên cứu được thương mại hóa. Chi phí nghiên cứu, đánh giá và hoàn thiện một sự kiện BĐG ước khoảng 136 triệu USD, kéo dài 13 năm, vượt quá khả năng của phần lớn viện nghiên cứu trong nước.

Hướng hoàn thiện hành lang pháp lý

Yêu cầu đặt ra là quản lý dựa trên bản chất khoa học và mức độ rủi ro của từng công nghệ, vừa đơn giản hóa thủ tục, vừa bảo đảm an toàn sinh học, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. ThS. Tạ Thị Kiều Anh, đại diện Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học, cho biết Luật số 146/2025/QH15 và Nghị định số 43/2026/NĐ-CP đã tạo cơ sở pháp lý phân biệt sinh vật BĐG với sinh vật chỉnh sửa gen.

Ý nghĩa với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và nhà khoa học Việt Nam

  • Doanh nghiệp giống cần theo dõi hướng dẫn mới về tự công bố sản phẩm chỉnh sửa gen để chuẩn bị hồ sơ đúng quy định.
  • Viện, trường có thể xem xét hợp tác nhiều bên để chia sẻ chi phí nghiên cứu, vì chi phí hoàn thiện một sự kiện BĐG rất lớn.
  • Việc nghiên cứu phương pháp khảo nghiệm phù hợp với chỉnh sửa gen là hướng đề tài cần thiết cho nhà khoa học.

Tỷ lệ ngô biến đổi gen ở Việt Nam hiện nay là bao nhiêu?

Theo số liệu được nêu tại hội thảo, tỷ lệ diện tích ngô biến đổi gen tăng từ 1,1% năm 2015 lên khoảng 50% năm 2025, sau 10 năm đưa vào sản xuất thương mại.

Vì sao sản phẩm chỉnh sửa gen gặp khó khi thương mại hóa?

Doanh nghiệp lúng túng với quy trình tự công bố, khảo nghiệm kéo dài làm tăng chi phí và thời gian, hướng dẫn chưa đủ cụ thể, còn phương pháp đánh giá DUS hiện hành có thể chưa phù hợp với giống chỉ chỉnh sửa một tính trạng.

Khung pháp lý nào phân biệt sinh vật biến đổi gen và chỉnh sửa gen?

Luật số 146/2025/QH15 và Nghị định số 43/2026/NĐ-CP. Theo đó, sản phẩm chỉnh sửa gen không chứa vật liệu di truyền ngoại lai được áp dụng cơ chế tự xác định và gửi thông báo tới cơ quan quản lý.

Nguồn: Tổng hợp từ Báo Điện tử Chính phủ (đăng ngày 10/11/2026)