Liên kết 3 nhà: đưa nghiên cứu ứng dụng ra thị trường

Chuyển từ quản lý quy trình sang quản lý kết quả

Theo Cổng thông tin điện tử Bộ Khoa học và Công nghệ, ngày 05/11/2026, trong khuôn khổ Diễn đàn Mở rộng kết nối hợp tác KH,CN&ĐMST của Việt Nam với các nước (IRIFF 2026) do Quỹ Phát triển KH&CN Quốc gia (NAFOSTED) tổ chức, phiên thảo luận về mô hình liên kết 3 nhà trong chuỗi giá trị liền mạch đã bàn cách đưa kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Ông Hoàng Anh Tú, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và Công nghệ, Bộ KH&CN, cho rằng cần xác định nghiên cứu giải quyết bài toán nào, tạo ra giá trị gì và ai sử dụng kết quả. Ba yêu cầu được nêu gồm: nghiên cứu xuất phát từ nhu cầu thực tiễn; thúc đẩy đồng tài trợ, chia sẻ rủi ro; đánh giá dựa trên kết quả ứng dụng.

Vai trò của từng bên trong liên kết

Doanh nghiệp cần tham gia ngay từ khi hình thành nhiệm vụ nghiên cứu, thay vì chờ công nghệ hoàn thiện mới tìm đơn vị tiếp nhận. Nhà nước xây dựng chính sách, xác định ưu tiên và hỗ trợ nguồn lực; nhà khoa học tạo ra tri thức và giải pháp; doanh nghiệp xác định nhu cầu, tham gia hoàn thiện và đưa sản phẩm ra thị trường.

Theo ông Hoàng Anh Tú, nghiên cứu và phát triển luôn tiềm ẩn rủi ro, nếu chỉ tài trợ dự án chắc chắn thành công thì khó tạo đột phá; tuy vậy chấp nhận rủi ro không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý.

Điểm nghẽn từ thực tiễn tài trợ của NAFOSTED

Ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc NAFOSTED, chỉ ra điểm nghẽn lớn là sự tham gia chưa bền vững của doanh nghiệp. Dù yêu cầu doanh nghiệp có kinh phí đối ứng, không ít đề xuất dừng lại ở khâu đăng ký; một số doanh nghiệp rút lui hoặc không duy trì cam kết sau khi dự án được phê duyệt. Sau khoảng 20 năm tài trợ, kết quả nổi bật vẫn chủ yếu là công bố khoa học, việc chuyển hóa tri thức thành sản phẩm hàng hóa còn hạn chế.

Để khắc phục, ông đề xuất yêu cầu trường đại học và doanh nghiệp có thỏa thuận hợp tác trước khi nộp hồ sơ, xác lập cam kết trách nhiệm và nguồn lực của doanh nghiệp ngay từ đầu.

Ví dụ từ nguyên mẫu hydro sạch và kinh nghiệm quốc tế

TS. Trần Bảo Trung, Viện Khoa học vật liệu, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam, giới thiệu quá trình phát triển vật liệu nano thành nguyên mẫu thiết bị năng lượng sạch trong hợp tác Việt Nam - Liên bang Nga, gồm màng trao đổi proton, bộ điện phân và hệ thống sản xuất hydro dùng năng lượng mặt trời. Một số nguyên mẫu bộ điện phân có công suất 100-250 lít hydro mỗi giờ, nhưng mới là kết quả thử nghiệm, cần phối hợp thêm với doanh nghiệp để tiến tới ứng dụng công nghiệp.

Đại diện các cơ quan tài trợ nghiên cứu của Ba Lan và Indonesia chia sẻ: công nghệ đạt mức sẵn sàng cao vẫn chưa thể coi là thành công nếu chưa có người sử dụng; Indonesia áp dụng ưu đãi thuế tối đa 300% với khoản đầu tư R&D tùy điều kiện thương mại hóa, đóng góp cho mục tiêu quốc gia và hợp tác với trường đại học.

Ý nghĩa với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và nhà khoa học Việt Nam

• Doanh nghiệp muốn tham gia đề tài nên chuẩn bị cam kết nguồn lực và nhu cầu sử dụng kết quả ngay từ khâu xây dựng hồ sơ.
• Nhóm nghiên cứu nên xác định sớm khách hàng, bài toán thị trường và đơn vị tiếp nhận công nghệ.
• Cơ chế đồng tài trợ, chia sẻ rủi ro có kiểm soát là hướng thiết kế chính sách được các đại biểu ủng hộ.

Liên kết 3 nhà gồm những bên nào?

Gồm Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp. Nhà nước xây dựng chính sách và hỗ trợ nguồn lực, nhà khoa học tạo ra tri thức và giải pháp, doanh nghiệp xác định nhu cầu, hoàn thiện và đưa sản phẩm ra thị trường.

Vì sao nhiều nghiên cứu khó đi tới thương mại hóa?

Theo NAFOSTED, doanh nghiệp tham gia chưa bền vững, có đơn vị rút lui hoặc không giữ cam kết sau khi dự án được phê duyệt. Sau khoảng 20 năm tài trợ, kết quả nổi bật vẫn chủ yếu là công bố khoa học.

Đề xuất nào được đưa ra để cải thiện liên kết?

Yêu cầu trường đại học và doanh nghiệp có thỏa thuận hợp tác trước khi nộp hồ sơ nghiên cứu, đồng thời thiết kế cơ chế tài trợ linh hoạt, chia sẻ rủi ro có kiểm soát và đánh giá bằng kết quả thực chất.

Nguồn: Tổng hợp từ Cổng thông tin điện tử Bộ Khoa học và Công nghệ (đăng ngày 05/11/2026)